In opdracht van Muziekcentrum De Bijloke en naar aanleiding van het 250ste sterftejaar van Christoph Graupner in 2010 schrijft Pim Moorer een compositie voor barokorkest en chalumeau, de voorloper van de klarinet waaraan Graupner menig concerto en ouverture wijdde.

Met zijn creatie wil Pim Moorer het hernieuwde gebruik van dit historisch instrumentarium stem laten geven aan het naspel van een tijd. Als tijdgenoot van onder anderen Telemann en Fasch worden enkele van Graupners werken belicht. Eric Hoeprich is vandaag de specialist bij uitstek op chalumeau. In samenwerking met B’Rock openbaart hij voor ons een indrukwekkend klankenspectrum.

Componist Pim Moorer over zijn Nachspiel van het nagelaten geluid

In opdracht van Muziekcentrum De Bijloke Gent schrijft componist Pim Moorer ‘Nachspiel’, een werk voor chalumeau en barokorkest. Deze compositieopdracht kadert in ‘Graupner 2010’, een project waarmee Muziekcentrum De Bijloke het rijke oeuvre van Duits barokcomponist Christoph Graupner (1683-1760) nieuw leven inblaast.

Chalumeau

De chalumeau ontstond aan het eind van de 17de eeuw en was de directe voorloper van de klarinet. Het instrument ziet eruit als een blokfluit, maar heeft een mondstuk met een enkelvoudig riet. Componist Christoph Graupner had een bijzondere voorliefde voor dit instrument. Zo voorzag hij meer dan 80 van zijn 1418 geestelijke cantates van een chalumeaupartij en schreef hij een aantal ouvertures waarin het instrument een flamboyante solorol toebedeeld krijgt.

‘Nachspiel’ van het nagelaten geluid

Geïnspireerd door Graupners liefde voor de chalumeau vroeg Muziekcentrum De Bijloke Gent aan componist Pim Moorer om een compositie te schrijven voor chalumeau en barokorkest. Voor Pim Moorer liggen oude en nieuwe muziek dichter bij elkaar dan we op het eerste gezicht zouden denken. Hij ziet overeenkomsten en bouwt bruggen. im Moorer: ‘Van barokcomponist Christoph Graupner en zijn
chalumeau wist ik niets. Het waren musicoloog Florian Heyerick en Yves Rosseel (directeur van Muziekcentrum De Bijloke Gent)die mij wezen op zijn betekenis en mij overtuigden van de opmerkelijke, milde en warme klank van de vroegste klarinet.
De opdracht sloot goed aan bij mijn ideeën over de werelden van de oude en de nieuwe muziek. De hedendaagse klassieke muziek heeft zich – net zoals de oudemuziekbeweging – evenzéér moeten bevrijden van de last die toen elke vooruitgang leek te blokkeren. Haar vrijheidsideaal werd een feit, maar daarmee ook
de vraag naar zingeving. Want wat als alle grenzen zijn ontsloten en alle klanken bereikt zijn? Het postmodernisme gaf hoop op een herstelde verbinding met het publiek, maar de conservatieve reflex naar de vooruitgangsgedachte bleef dominant. En nog altijd is in de hedendaagse klassieke muziek vernieuwing de norm terwijl de visie van vooruitzien in werkelijkheid wordt ingehaald door ‘om je heen te kijken’. Daar zit een fantastisch muzikaal potentieel. In de beeldende kunst bijvoorbeeld is het pendant van het verlangen naar een melodie – het figuratieve – inmiddels geen taboe meer. ‘Altermodernisme’ noemt de Franse kunsttheoreticus Nicolas Bourriaud het, een esthetisch en politiek ideaal dat een nieuwe gemeenschappelijkheid uitdraagt. Schitterende term. Zo ontmoet nieuw oud. En zo kan
ik stem geven aan het nagelaten geluid van het barokorkest en de chalumeau. ‘Nachspiel’ verklankt dit idee.’

Meesterlijke uitvoering

Moorers ‘Nachspiel’ zal gecreëerd worden op vrijdag 30 april in Muziekcentrum De Bijloke Gent. De vertolkers zijn Vlaams barokorkest B’Rock en wereldvermaard solist en expert op het vlak van historische klarinetten Eric Hoeprich. Moorers compositie kwam tot stand in nauwe samenwerking met de uitvoerders. Alweer een brug dus, ditmaal tussen de abstracte noten en de concrete instrumenten en hun
muzikanten. Pim Moorer: ‘De befaamde solist Eric Hoeprich en barokorkest B’Rock waren zeer bereidwillig hun klanken te tonen. Want hoe ga je als componist om met het specifieke geluid van dit bijzondere instrumentarium? Een chalumeauconcerto zou het niet worden want daarmee beschaam je de zachte intimiteit van deze klarinet. Maar over ‘Beschränkung’ hoor je mij niets zeggen, noch over virtuositeit. Veel of weinig is niet mijn onderwerp. Ik zoek naar eigenheid, naar een mentaliteit, ingegeven door de bespelers en hun traditie. Het contact met de musici is essentieel. Zonder hun bezielde samenwerking ontstaat er geen levend opus. Ook uit mijn eerdere contacten met Muziekcentrum De Bijloke Gent (het Spiegel String Quartet creëerde er samen met sopraan Ann De Renais en pianist Levente Kende mijn dramatische scène ‘A Wonderful Kind Of Liebestod’) blijkt hoe fundamenteel het is om eerst ideeën, kunstenaars en publiek samen te brengen en te dromen, en vervolgens die dromen te delen. Muziekcentrum De Bijloke vervult hierin een schitterende rol.’