Messiaen & Busoni: monumenten

Recensie concert op 21 april 2010, Daan Vandewalle & Geoffrey Madge

Door gestrande vliegtuigen – wat een leuk moment in de geschiedenis van de luchtvaart – kon sitarspeler Bert Cornelis die avond niet in de Bijloke zijn. Dan maar aan de twee pianisten Daan Vandewalle en Geoffrey Madge gevraagd of ze hun programma konden uitbreiden. Geen nood, zo bleek, maar wat een opdracht hebben die zich op de schouders gehaald. We hadden de kans een stuk van de repetitie bij te wonen en konden ook een paar flarden meepikken van het interview met beide heren musici voor Klara.

Gekozen werd voor monumentale muziek voor twee piano’s: Fantasia Contrappuntistica van Ferrucio Busoni (1866-1924) en Visions de l’Amen van Olivier Messiaen (1908-1992).
Ferruccio Busoni is bij het publiek nog het best bekend van zijn transcripties van o.a. Bach en Mozart maar de man had ook oog voor de modernste ontwikkelingen, waarvan hij, als componist/pianist/dirigent een vurige ijveraar was. Zijn grote eerbied voor J.S. Bach blijkt ook uit de Fantasia Contrappuntistica waarin hij zomaar eventjes het onvoltooide deel uit Die Kunst der Fuga voltooit met “een massieve, haast angstaanjagende mengeling van barok en modern contrapunt” (musicoloog Johan Vanacker). Het monumentale werk bestaat uit twaalf delen en pakt de luisteraar bij de keel zoals slechts zelden muziek dat doet. Pakweg veertig minuten onafgebroken spanning die beide pianisten aanhouden en die het publiek schier ademloos ondergaat.
Terloops gezegd: niet één hoest of kuch te horen, de hele avond lang! Een wonder en tegelijk het bewijs dat het kán. Ooit zei pianist Wibi Soerjadi me dat “wie voelt dat hij of zij moet hoesten, maar moet denken dat hij of zij zelf aan het spelen is en dus niet kán hoesten”. Weet je wat, beste lezer? Het lukt!
Na de pauze een moeilijke brok Olivier Messiaen: Cantéyodjayá voor piano solo, gebaseerd op ritmische patronen uit de Zuid-Indiase muziek. Het soort partituur waarvan we ons afvragen of die ondersteboven gehouden niet makkelijker zou lezen. Grapje! Het is maar om u een idee te geven hoe verschrikkelijk moeilijk dergelijke dingen te lezen zijn, laat staan te spelen. Daan Vandewalle kwijt zich uitstekend van die taak op een van de twee Steinway Grand vleugels, die hoewel perfect gestemd, heel verschillend klinken. Maar dat is een totaal ander hoofdstuk, voor een andere keer misschien.
Het tweede grote monument vanavond is Visions de l’Amen van Messiaen. Bijna een uur muziek die een gevoelige mens zowaar in trance brengt. Wat is subliem? Wanneer is iets subliem? Volgens de Ierse filosoof-politicus Edmund Burke (1729-1797) – vrije vertaling – is iets subliem als het ons een gevoel van zwakte, vooral van ‘minusculiteit’ geeft. Een woestijn geeft dit gevoel, of een kathedraal. Welnu, we voelden ons bijzonder klein in aanwezigheid van deze sublieme monumenten.

Milo Derdeyn

GOUDEN LABEL