De waarheid over Sint Cecilia
Vorige zondag, op 22 november, vierden muzikanten en instrumentenbouwers de feestdag van hun patroonheilige, Sint Cecilia. Vroeger werd zij echter als martelares vereerd; haar betekenis als patroonheilige van de muziek is van recentere datum. Naar aanleiding van het concert van Collegium Vocale in De Bijloke, met op het programma Purcells ode aan Sint Cecilia ‘Hail, bright Cecilia!’, ontrafelde Frederik Styns het mysterie achter de heilige en haar maagdelijkheid.
De heilige Cecilia is een van de zeven zogenoemde primaire – in de eerste Romeinse canon opgenomen – heiligen. Het waren allen vrouwen die leefden in Italië tussen 200 en 400 na Christus en de marteldood stierven onder de christenvervolgingen. De heilige Cecilia wordt vereerd als martelares sinds de 5de eeuw. De associatie met muziek duikt echter pas op aan het begin van de 15de eeuw. De overlevering leert ons dat Cecilia uit een voorname Romeinse familie stamt. In haar ‘heiligenleven’ wordt ze beschreven als een voornaam en welopgevoed Romeins meisje dat reeds op jonge leeftijd besluit om haar leven te wijden aan slechts één iemand: God. Ze wordt door haar familie echter uitgehuwelijkt aan de jonge heidense patriciër Valerius. Tijdens haar huwelijksfeest richt ze zich te midden van het feestgedruis tot God en smeekt hem om tijdens de huwelijksnacht haar maagdelijkheid te mogen bewaren. Valerius bekeert zich tot het christendom en respecteert haar maagdelijkheid. Ook Valerius’ broer, Tiburtius, bekeert zich. Het drietal wordt gemarteld en rond het jaar 230 ter dood veroordeeld onder een nieuwe vlaag van christenvervolgingen.
Van ‘gewone’ heilige naar patroonheilige
Na meer dan 1000 jaar als ‘gewone’ heilige vereerd te zijn geweest, werd Cecilia de patrones van (kerk)muziek, musici en zelfs instrumentenbouwers. Vanwaar deze plotse ommezwaai?
De meest gangbare theorie stelt dat de link met muziek gebaseerd is op een verkeerde opvatting van een antifoon uit de vespers voor Cecilia’s feestdag. De antifoon in kwestie luidt: “Cantantibus organis Caecilia virgo in corde suo soli domino decantabat dicens fiat domine cor meum et corupus meum immaculatum ut non confundar” (Terwijl de instrumenten op haar huwelijksfeest klonken, zong zij in haar hart alleen voor de Heer en zei: “Heer, moge mijn hart en mijn lichaam onbevlekt blijven opdat ik niet beschaamd worde”). Deze zin wil zeggen dat ze zich te midden van de feestmuziek (met zang en instrumenten) richt tot haar enige toeverlaat: God. Ze keert zicht doelbewust af van de muziek, het werelds vertier. Later werd deze Latijnse zin ingekort tot: “Terwijl de instrumenten klonken, zong Cecilia voor de heer”. Het woord ‘organis’ kon ook als ‘orgel’ vertaald worden. Zo ontstond het definitieve beeld dat Cecilia zichzelf begeleidde op orgel terwijl ze zong tot de Heer. Precies de heilige die zich afkeerde van de muziek werd dus omgedoopt tot patroonheilige van de muziek! Dan toch ontmaagd… door de muziek? Geef toe, een verhaal voorzien van een vleugje ironie…
(tekst: Frederik Styns)
